Impermanent Loss คืออะไร วิธีคำนวณและกลยุทธ์การป้องกัน

Impermanent Loss หรือ "การสูญเสียชั่วคราว" เป็นคำศัพท์ที่อาจฟังดูน่ากลัว แต่มันเป็นแนวคิดสำคัญที่ผู้ให้บริการสภาพคุณ (Liquidity Providers, LPs) ในตลาด DeFi ต้องเข้าใจอย่างถ่องแท้ Impermanent Loss เกิดขึ้นเมื่อคุณเก็บสินทรัพย์ไว้ในสระสภาพคุณแล้วราคาของเงินสดที่คุณลงทุนเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งส่งผลให้คุณมีมูลค่าที่ต่ำกว่าหากคุณเก็บเงินไว้นอกสระ แม้ว่าชื่อมีคำว่า "ชั่วคราว" แต่ Impermanent Loss สามารถกลายเป็นการสูญเสียที่แน่นอนได้ถ้าหากคุณออกจากสระในขณะที่ราคาไม่ได้กลับมาที่จุดเริ่มต้น บทความนี้จะอธิบายกลไกของ Impermanent Loss วิธีคำนวณ และกลยุทธ์ที่สามารถช่วยลดความเสี่ยงได้

Impermanent Loss คืออะไร

Impermanent Loss เป็นคำศัพท์ใช้อธิบายสถานการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อมูลค่ารวมของสินทรัพย์ที่คุณเก็บไว้ในสระสภาพคุณนั้นต่ำกว่าเมื่อคุณเลือกที่จะถือครองเงินสดดังกล่าวตั้งแต่แรก ผู้ให้บริการสภาพคุณสนับสนุนการซื้อขายในตลาด Automated Market Maker (AMM) โดยการฝากเงินสดสองชนิด โดยปกติจะอยู่ในสัดส่วน 50:50

เมื่อผู้ค้าใช้สระสภาพคุณเพื่อสลับเงินสด ราคาของเงินสดชนิดหนึ่งจะเพิ่มขึ้นและอีกชนิดหนึ่งจะลดลง สัตว์เลือดเย็นของการดำเนินงานของ AMM บังคับให้สระรักษาผลคูณคงที่ของสินทรัพย์สองชนิด ซึ่งหมายความว่าเมื่อราคาแตกต่างไป แนวทางสลับของคณิตศาสตร์จะบังคับให้คุณสูญเสียเงินสดราคาแพงและได้รับเงินสดราคาถูกมากขึ้น

วิธีเกิด Impermanent Loss ในสระ AMM

ลองนึกภาพว่าคุณให้บริการสภาพคุณกับคู่ ETH/USDC โดยฝากเงิน 1 ETH ที่เท่ากับ $2,000 และ $2,000 USDC สัดส่วนเริ่มต้นคือ 1:1

หลังจากนั้น ETH กระโดดขึ้นไปที่ $4,000 แล้ว ผู้ค้าจะเห็นว่ามันถูกกว่าที่สระ (หลังจากค่าสลับ) และซื้อ ETH ด้วย USDC โดยทำให้สระไม่สมดุล เมื่อสะสมมากขึ้น ระบบ AMM จะต้องยกราคา ETH ขึ้นภายในสระเพื่อให้ผู้ค้าต้องจ่าย USDC มากขึ้น ผลลัพธ์คือคุณจบลงด้วย ETH น้อยลงและ USDC มากขึ้น

ตอนนี้ราคาจริงของ ETH คือ $4,000 แต่คุณมี 0.5 ETH ที่มูลค่า $2,000 บวก 4,000 USDC ($4,000) ซึ่งรวมเป็น $6,000 เสียงดูดีใช่ไหม? แต่ถ้าคุณเพียงแค่ถือ 1 ETH ตั้งแต่แรก มูลค่าของคุณจะเป็น $4,000 ดังนั้นคุณเสียเงิน $2,000 จากการให้บริการสภาพคุณ นั่นคือ Impermanent Loss

การทำความเข้าใจแนวคิด Constant Product Formula

ระดับของ AMM ที่นิยมที่สุด เช่น Uniswap ใช้สูตรคณิตศาสตร์ที่เรียกว่า Constant Product Formula: x * y = k โดยที่ x และ y คือจำนวนของสินทรัพย์สองชนิดในสระ และ k เป็นค่าคงที่

เมื่อผู้ค้าจ่าย x จำนวนของสินทรัพย์หนึ่ง พวกเขาจะได้รับ y จำนวนของอีกสินทรัพย์หนึ่ง ในการที่ k จะคงที่ ราคา (อัตราส่วนระหว่าง x และ y) จะเปลี่ยนไป สูตรนี้นั่นคือที่มาของ Impermanent Loss เพราะว่ามันบังคับให้ระบบขายเมื่อราคาต่ำและซื้อเมื่อราคาสูง ซึ่งเป็นตรงกันข้ามกับกลยุทธ์การค้าที่ดี

ในแง่ของผู้ให้บริการสภาพคุณ นั่นหมายความว่าราคาของสินทรัพย์ที่เพิ่มขึ้นเร็ว (และตกลงมา) จะนำไปสู่การสูญเสียกลไกมากขึ้น

ตัวอย่างการคำนวณ Impermanent Loss

เรามาคำนวณตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น สมมติว่าคุณให้บริการสภาพคุณในคู่ Token A / Token B โดยฝากเงิน:

- 100 Token A ที่ $10 = $1,000
- 100 Token B ที่ $10 = $1,000
- มูลค่ารวมเริ่มต้น = $2,000

หลังจากนั้น Token A กระโดดขึ้นไปที่ $20 (ราคาสูงขึ้น 100%) และ Token B ยังคงอยู่ที่ $10 เนื่องจากการเพิ่มขึ้นของความต้องการ Token A จากสระ ราคาปรับตัวขึ้นและตำแหน่งของคุณมีดังต่อไปนี้:

- 70.7 Token A ที่ $20 = $1,414
- 141.4 Token B ที่ $10 = $1,414
- มูลค่ารวมของคุณ = $2,828

แต่ถ้าคุณเพียงแค่ถือครอง:
- 100 Token A ที่ $20 = $2,000
- 100 Token B ที่ $10 = $1,000
- มูลค่ารวม = $3,000

ดังนั้น Impermanent Loss = $3,000 - $2,828 = $172 (ประมาณ 5.7%)

ความสัมพันธ์ระหว่าง Price Ratio และ Impermanent Loss

Impermanent Loss มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับการเปลี่ยนแปลงราคา ยิ่งราคาเปลี่ยนแปลงมากเท่าไหร่ การสูญเสียก็จะยิ่งใหญ่เท่านั้น

เมื่อราคาเปลี่ยนแปลง 1% (ที่มูลค่าเท่ากับราคาเริ่มต้นของสินทรัพย์ทั้งสอง) Impermanent Loss จะประมาณ 0.01%
เมื่อราคาเปลี่ยนแปลง 10% Impermanent Loss จะประมาณ 0.5%
เมื่อราคาเปลี่ยนแปลง 100% Impermanent Loss จะประมาณ 5.7%
เมื่อราคาเปลี่ยนแปลง 2x (ตัวอย่างก่อนหน้า) Impermanent Loss จะอยู่ที่ประมาณ 5.7%

การสูญเสียเพิ่มขึ้นแบบทวีคูณเมื่อราคาเบี่ยงเบนไปได้ไกลขึ้น แม้ว่าการเปลี่ยนแปลงสามารถ "ชั่วคราว" ได้ (ราคากลับมาบรรจบกัน) หากคุณสมัครเลิก LP เมื่อราคาเบี่ยงเบนไป การสูญเสียจะกลายเป็นจริง

ค่าธรรมเนียมและการแลกเปลี่ยน

แม้ว่า Impermanent Loss อาจดูเหมือนเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ แต่ผู้ให้บริการสภาพคุณได้รับค่าธรรมเนียมการซื้อขาย (Swap Fees) เมื่อผู้ค้าใช้สระของพวกเขา

ค่าธรรมเนียมเหล่านี้มักจะอยู่ที่ 0.05% ถึง 1% ขึ้นอยู่กับประเภทของคู่สินทรัพย์และระดับความเสี่ยง ผู้ให้บริการสภาพคุณแบ่งค่าธรรมเนียมตามสัดส่วนของสภาพคุณที่พวกเขามีส่วนในสระ

จำนวนการสูญเสียที่ชดเชยจากค่าธรรมเนียมขึ้นอยู่กับปริมาณการซื้อขาย โดยทั่วไปแล้ว ผู้ให้บริการสภาพคุณสามารถหวังได้ว่าจะได้รับอยู่ระหว่าง 10-200% ของค่าธรรมเนียมต่อปี ขึ้นอยู่กับสระและเงื่อนไขตลาด สำหรับคู่ที่มีการเชื่อ Impermanent Loss ตัวเลือกคู่ที่เสถียรกว่า (เช่น stablecoin pairs) จะมี Impermanent Loss น้อยลงแต่มีปริมาณการซื้อขายน้อยกว่าเสียด้วย

กลยุทธ์ที่หนึ่ง: เลือกคู่สินทรัพย์ที่มีความสัมพันธ์กัน

วิธีง่ายที่สุดในการลด Impermanent Loss คือการเลือกให้บริการสภาพคุณในคู่สินทรัพย์ที่มีความสัมพันธ์กันสูง

ตัวอย่างเช่น:
- Stablecoin pairs (USDC/USDT/DAI) มี Impermanent Loss ตั่น 0% เพราะราคาควรจะคงที่ตัวอย่างเช่น
- Wrapped Bitcoin/Bitcoin (wBTC/BTC) มีความสัมพันธ์กันใกล้เคียงมาก
- Cryptocurrency ของเครื่องหมายรูป (อย่างเช่น Ethereum staking derivatives เช่น stETH/ETH) ก็มีความสัมพันธ์กัน

สัดส่วนการเปลี่ยนแปลงของราคาของเงินสดนั้นน้อยลงเท่าไหร่ Impermanent Loss ก็จะเล็กลงเท่านั้น อย่างไรก็ตาม การแลกเปลี่ยนคือว่าปริมาณการซื้อขายอาจต่ำกว่า (เนื่องจากมีเกมมาน้อยลง) ซึ่งหมายความว่าค่าธรรมเนียมต่ำกว่า

กลยุทธ์ที่สอง: สระสภาพคุณ Concentrated

Concentrated Liquidity เป็นแนวคิดที่นำเสนอโดยอ่าง Uniswap V3 ซึ่งปล่อยให้ผู้ให้บริการสภาพคุณกำหนด "ช่วง" ของราคาที่พวกเขาต้องการให้บริการสภาพคุณ

แทนที่จะให้บริการสภาพคุณ (และเสี่ยง) ที่ราคา 0 ถึง infinity ผู้ให้บริการสภาพคุณสามารถพูดว่า "ฉันจะให้บริการสภาพคุณเพียง $1,950 ถึง $2,050" ด้วยการทำสิ่งนี้ พวกเขา:

1. ลดความเสี่ยง Impermanent Loss (เพราะราคาเคลื่อนไหวน้อยลงในช่วงที่กำหนด)
2. เพิ่มค่าธรรมเนียมต่อเหรียญสูมม (เพราะมีผู้ให้บริการสภาพคุณน้อยกว่าในช่วงนั้น แต่ทำเครื่องบิน)

อย่างไรก็ตาม Concentrated Liquidity มาพร้อมกับความเสี่ยง: ถ้าราคาเลื่อนออกไปนอกช่วงของคุณ สภาพคุณจะยังไม่ได้ใช้งาน คุณจะได้เฉพาะสินทรัพย์หนึ่งชนิดเท่านั้น และคุณจะได้รับค่าธรรมเนียมมากขึ้น อสเตอร์โปฮรม Concentrated Liquidity ต้องการการจัดการและการอัปเดตอย่างสม่ำเสมอ

กลยุทธ์ที่สาม: Single-Sided Staking และ Protocol Incentives

บางส่วนของโปรโตคอล DeFi เสนอให้ผู้ให้บริการสภาพคุณ Incentives เพิ่มเติมสำหรับการให้บริการสภาพคุณในคู่ที่มีความเสี่ยง Impermanent Loss สูง ซึ่งสามารถชดเชยการสูญเสียได้บ้าง

ตัวอย่างเช่น Balancer ช่วยให้ผู้ให้บริการสภาพคุณสามารถสร้างสระที่มีน้ำหนักแตกต่างกัน (เช่น 80/20 แทนที่จะเป็น 50/50) ซึ่งลดความเสี่ยง Impermanent Loss

นอกจากนี้ บางโปรโตคอลยังนำเสนอ Incentive Token ที่เพิ่มเติมสำหรับผู้ให้บริการสภาพคุณ โดยทั่วไปแล้ว ผู้ให้บริการสภาพคุณได้รับ Swap Fees บวก Incentive Token ซึ่งสามารถเกินกว่า Impermanent Loss ได้

อย่างไรก็ตาม Incentive Token นั้นอาจมีความเสี่ยง และค่าของมันไม่ได้保証ว่าจะแก้ไข Impermanent Loss ต่อเนื่องไป

วิธีสถิตของผู้ให้บริการสภาพคุณ Passive

ผู้ให้บริการสภาพคุณบางคนยิ่มรักษาลักษณะของ Impermanent Loss โดยรับตำแหน่ง "ถือไว้ยาว" (Hold-and-Hope) ด้วยการให้บริการสภาพคุณในคู่ที่พวกเขาเชื่อว่าจะเติบโตในระยะยาว

ตัวอย่างเช่น หากคุณให้บริการสภาพคุณใน ETH/USDC และคุณอยากให้ ETH ขึ้นไป คุณต้องการ Impermanent Loss บ้าง เพราะว่ามันหมายความว่าโปรดพูดกับ ETH ของคุณ แล้วคุณได้เงิน USDC จากการซื้อขาย อย่างไรก็ตาม หากคุณเชื่อว่า ETH จะขึ้นไปมากในช่วงเวลาที่มาถึง คุณอาจยินดีกับการชดเชย Impermanent Loss ด้วยการเพิ่มขึ้นของราคา ETH ที่ได้รับเชิงคณิตศาสตร์ (แม้ว่าจำนวน ETH ของคุณน้อยลง)

กลยุทธ์นี้อาจทำงานได้ดี หากความเห็นตลาดของคุณถูกต้อง แต่อาจพลาดได้หากราคาไม่ได้ขึ้นไปตามที่คาดหวัง

คำถามที่พบบ่อย

สรุป

Impermanent Loss เป็นสิ่งที่ผู้ให้บริการสภาพคุณในตลาด DeFi ต้องเข้าใจและพิจารณาอย่างรวดเร็ว แม้จะมีชื่อว่า "impermanent" ก็ตาม อย่างไรก็ตาม มันไม่ใช่สิ่งที่ควรกลัว—มันเป็นอันตรายที่สามารถบริหารจัดการได้ด้วยการเลือกคู่ที่ถูกต้อง ทำความเข้าใจกลไกคณิตศาสตร์ และประยุกต์ใช้กลยุทธ์การลดความเสี่ยง ผู้ให้บริการสภาพคุณมากมายยังคงได้รับผลกำไรจากการมีส่วนร่วม DeFi โดยการทำให้ค่าธรรมเนียมจากการซื้อขายมาตรฐานในการสูญเสีย จำไว้ว่า DeFi ยังคงเป็นช่องว่างที่อัดรัดแน่น ดังนั้นอย่าลังเลที่จะเริ่มต้นด้วยจำนวนเงินเพียงเล็กน้อย ทดสอบ และเรียนรู้เพื่อค้นหาว่ากลยุทธ์อะไรที่ดีที่สุดสำหรับคุณ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการเงิน